İRFAN ARABACI e-mail (msn): i.arabaci@maliforum.com

KİRALARIN BANKADAN ÖDENMESİ MECBURİYETİ

        Maliye Bakanlığına 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 257 nci maddesinin birinci fıkrasının (2) numaralı bendi ile mükelleflerin yaptıkları işlerle ilgili olarak tahsilat ve ödemelerini bankalar veya benzeri finans kurumları yada posta idarelerince düzenlenen belgelerle tevsik etmeleri zorunluluğunu getirme ve bu zorunluluğun kapsamını ve uygulamaya ilişkin usul ve esaslarını belirleme yetkisi verilmiştir.

        Maliye Bakanlığı bu yetkisini ilk olarak 320 sayılı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği ile kullanmıştır.

Konu ile ilgili olarak daha sonra 323, 324 ve 332 sayılı VUK Genel Tebliğler yayımlanmış ve tevsik alanları genişletilmiştir. Söz konusu Genel Tebliğler ile, birinci ve ikinci sınıf tüccarlara, kazancı basit usulde tespit edilenlere, defter tutmak zorunda olan çiftçilere, serbest meslek erbabı ile vergiden muaf esnafa, kendi aralarında yapacakları ticari işlemler ile nihai tüketicilerden (Türkiye'de mukim olmayan yabancılar hariç) mal veya hizmet bedeli olarak yapacakları 8.000.- Yeni Türk Lirasını aşan tahsilat ve ödemelerini banka, özel finans kurumları veya PTT aracı kılınarak yapmaları ve bu kurumlarca düzenlenen hesap belgesi (dekont) veya hesap bildirim cetvelleri ile tevsik etmeleri zorunluluğu getirilmiştir. Düzenlemelerle, tespit edilen tutarı aşan avansların, pey akçesi, depozito gibi ödemelerin de bu kurumlar tarafından düzenlenen belgelerle tevsiki zorunlu kılınmıştır. Yine 324 sayılı VUK Genel Tebliğinde belirtilen hüküm gereği, işletmelerin kendi ortakları ile ve diğer gerçek ve tüzel kişilerle olan ve herhangi bir ticari içeriği olmayan nakit hareketleri de, işlem tutarının 8.000 YTL'yi lirayı aşması şartı ile tevsik kapsamına alınmıştır.

        Bakanlık yukarıda zikredilen maddeden aldığı yetkiyi bu kez işyeri ve konut kiralarının tevsikinde kullanmış ve konu ile ilgili olarak 268 sayılı Gelir Vergisi Genel Tebliğini yayımlamıştır.

Söz konusu tebliğ ile;

       - Konutlarda, her bir konut için aylık 500 YTL ve üzerinde kira geliri elde edenlerin,

       - İşyerlerinde, işyerini kiraya verenler ile kiracıların

         kiraya ilişkin tahsilat ve ödemelerinin 1/11/2008 tarihinden itibaren banka veya Posta ve Telgraf Teşkilatı Genel Müdürlüğü tarafından düzenlenen belgelerle tevsik edilmesi mecburiyeti vardır.

        Konutlarda aylık kira bedelinin 500 YTL’nin altında olması halinde, yine eskiden olduğu gibi elden veya başka şekillerle de ödenebilecektir. Öte yandan bu zorunluluk ve sınır, her bir kira ilişkisi için ayrı ayrı söz konusudur. Bu nedenle bir kişinin iki dairesinden birini aylık 450 YTL, diğerini aylık 1.000 YTL karşılığı konut olarak kiraya vermesi halinde zorunluluk sadece ikinci kira ilişkisi için söz konusu olacaktır.

        Burada önemli olan aylık kira bedelidir, yoksa ödeme tutarları değildir. Aylık kira bedelinin 800 YTL olduğu bir durumda, kiranın ay içerisinde 400'er YTL olarak iki taksitte ve taksitler sınırın altında kalacak şekilde ödenmesi, banka veya PTT aracılığı ile ödeme zorunluluğunu kaldırmayacaktır. İş yeri kiralarında ise kiralamaların tamamı, her hangi bir sınır olmaksızın banka veya PTT aracılığı ile ödenme ve tahsil edilme zorunluluğu kapsamına alınmıştır.

        Kira bedelinin icra daireleri aracığı ile tahsil edildiği hallerde, doğal olarak banka veya PTT aracılığı söz konusu olmayacaktır.

        Görüleceği üzere konut ve işyerleri kiralarının banka veya PTT aracılığı ile ödenmesi mecburiyetinin başlama tarihi 1 Kasım 2008 dir. Dolayısıyla zorunluluğun kapsamına bu tarihten sonra yapılan kira ödemeleri girmektedir. Ekim ayında üç aylık kirayı peşin tahsil ederek kiraya veren bir kişinin, bu peşin kira tahsilatı (veya kiracısının peşin kira ödemesi) için böyle bir zorunluluk söz konusu değildir. Burada kiracıya, kasım ve aralık aylarına tekâbül eden kirayı bankadan öde denilemez. Ancak bu örnekte kira ödemelerinin dördüncü aydan itibaren bankadan yapılması gerekecektir.

        Buna karşılık eylül ve ekim ayı kira bedellerini süresinde ödeyemeyen bir kiracının, bu aylara ait kira borcunu kasım kirası ile birlikte kasım ayında ödemesi halinde, yapacağı ödemenin tamamını banka üzerinden yapması gerekecektir.

        Bu yeni düzenleme uyarınca bankalar aracılığı ile yapılacak ödemelerin kanıtlanmasında havale belgesi, dekont, hesap cetveli gibi belgeler kullanılabilecektir. Ayrıca otomatik ödeme talimatı çerçevesinde yapılan ödemeler, kredi kartları aracılığı ile yapılan ödemeler, çekle ödemeler de banka sistemi içerisinde yapılan ödeme olarak kabul edilecektir.

        Maliye Bakanlığı 268 sayılı Genel Tebliğde kira ödemelerinin / tahsilatlarının banka veya PTT aracılığı ile yapılmaması halinde, Kanunun 355. maddesinde yazılı cezaların uygulanacağını açıklamıştır.

Bu maddeye göre ceza;

        - Birinci sınıf tüccarlar ile serbest meslek erbabı için 1.490 YTL'den,

        - İkinci sınıf tüccarlar, defter tutan çiftçiler ile kazancı basit usulde tespit edilenler için 680 TL'den,

        - Bunların dışında kalanlar için ise 320 YTL'den

az olmamak üzere her bir işlem için bu işleme konu tutarın (yani, bankadan ödenmeyen kira bedelinin) yüzde 5'idir.

(2009 ve sonraki yıllara ilişkin olarak, Vergi Usul Kanununun Mükerrer 414 üncü maddesi uyarınca bu yıllar için belirlenecek asgari ceza tutarları dikkate alınacaktır.)

        Kiraya verenler ile kiracıların yukarıda bahsettiğimiz hususları dikkate alarak işlem yapmaları cezalı duruma düşmemeleri açısından önemli bir durumdur. Ümit ederim ki, paranın zor kazanıldığı ülkemizde hiç kimse cezalı duruma düşmez. Cezasız günler diliyorum.

İRFAN ARABACI

06.08.2008